پیام‌های عارفانه از ابوالحسن خرقانی (4)

ــ بعد از ايمان، هيچ چيز نيست بزرگ‌تر از دلی پاك و زبانی راست. (ص 702)

ــ تحيُّر همچون مرغی است كه از آشيانۀ خود، به طلبِ چينه، بيرون آيد. چينه نيابد و ديگر باره راهِ آشيانۀ خود را نداند. (ص 703)

ــ نماز و روزه بزرگ است، ولي كِبْر و حسد و حرص را از دل بيرون كردن نيكوتر است. (ص 703)

ــ تلاش مردان چهل سال است: ده سال رنج بايد بردن تا زبان راست شود، و ده سال تا دست راست شود، و ده سال تا چشم راست شود، و ده سال تا دل راست شود. پس هركه چهل سال چنين قدم زند و به دعوی راست آيد، اميدِ آن است كه بانگی از حلقش برآيد كه در آن هوای نفْس نباشد. (ص 704)

ــ هركه خوشیِ سخنِ خدا را نچشد و از اين جهان برود، او را چيزی نرسيده باشد. (ص 704)

ــ اين راه راهِ بی‌باكان است و راهِ ديوانگان و مستان. با خدا مستی و ديوانگی و بی‌باكی سود دارد. (ص 704)

ــ آن كس كه تشنۀ خدا باشد، اگر هرچه خدا آفريده است، به وی دهی، سير نشود. (ص 705)

ــ مردمان سه گروه‌اند: يكی ناآزرده با تو آزار دارد، و يكی بيازاري، بيازارد و يكي كه بيازاری و نيازارد. (ص 705)

ــ ای بسا كسان كه بر پشتِ زمين می‌روند و ايشان مرده‌اند و ای بسا كسان كه در شكمِ خاک خفته‌اند و ايشان زنده‌اند. (ص 706)

ــ هرچه در هفت آسمان و زمين هست، در تنِ توست. كسی می‌بايد كه ببيند. (ص 706)

ــ هركسی ماهی در دريا گيرد. اين جوانمردان ماهی بر خشك گيرند و ديگران كشت بر خشک كنند، اين طايفه كشت بر دريا كنند. (ص 707)

ــ كسانی را ديدم كه به تفسيرِ قرآن مشغول بودند. جوانمردان به تفسير خويش مشغول‌اند. (ص 709)

ــ درختِ اندوه بكار! باشد كه به بار آيد و تو بنشينی و بگريی، تا عاقبت بدان سعادت رسی كه از تو پرسند: «چرا می‌گريی»؟ (ص 709)

ــ نهايتِ محبت آن است كه اگر خدا هر نيكويی كه با همۀ بندگان كرده است، با تو بكند، بدان نيارامی و اگر به عدد درياها شراب به حلقِ تو فروريزد، سير نشوی و بگويی: «آيا زيادت هست»؟ (ص 710)

ــ جوانمرد آن است كه اگر خداوند هزار كرامت با برادرِ او كند و با او يك كرامت كرده باشد، آن يكی را نيز ببرد و بر سرِ آن نهد تا آن نيز آن برادر را بُوَد. (ص 710)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از ابوالحسن خرقانی (3)

ــ چون به جان می‌نگرم، جانم درد می‌كند، و چون به دل می‌نگرم، دلم درد می‌كند و چون به فعل می‌نگرم، قيامتم درد می‌كند، و چون به وقت می‌نگرم، «تو»ام درد می‌كنی. (ص 687)

ــ الهی! اگر اندامم درد كند، شفا تو دهی. چون «تو»ام درد كنی، چه كسی مرا شفا می‌دهد؟ (ص 689)

ــ در همه كارها پيش طلب بُوَد، پس يافت، جز در اين حديث كه پيش يافت بُوَد، پس طلب. (ص 689)

ــ جان چون مرغی است كه پری به مشرق دارد و پری به مغرب و پای به خاک و سر بدان‌جا كه نشان نتوان كرد. (ص 691)

ــ دوست چون با دوست حاضر آيد، همه دوست را بيند، خويشتن را نبيند. (ص 692)

ــ همنشينی با خدا كنيد نه با خَلق؛ كه ديدنی خداست، و دوست‌داشتنی خداست و آن كس كه به وی نازيد، خداست و گفتنی خداست و شنودنی خداست. (ص 693)

ــ اگر خدا را به خِرَد شناسی، علمی با تو بُوَد و اگر به ايمان شناسی، راحتيی با تو بُوَد، و اگر به معرفت شناسی، دردی با تو بُوَد. (ص 694)

ــ يک ذرّه عشق از عاَلمِ غيب بيامد و همۀ سينه‌هاي عاشقان را ببوييد. هيچ‌كس را محرم نيافت، هم به عالَمِ غيب بازگشت. (ص 697)

ــ خدا را آن‌جا ديدم كه خويش را نديدم. (ص 698)

ــ بر همه چيزی كتابت بُوَد، مگر بر آب و اگر گذر كنی بر دريا، از خونِ خويش بر آب كتابت كن، تا آن‌كه از پیِ تو درآيد، داند كه عاشقان و مستان و سوختگان از اين‌جا گذشته‌اند. (ص 700)

ــ عمل مانند شير است؛ چون پای به گردنش كنی، روباه شود. (ص 701)

ــ هركه در زمين سفر كند، پايش را آبله افتد، و هركه سفرِ آسمان كند، دلش را آبله پديد آيد، و من سفرِ آسمان كردم، تا بر دلم آبله افتاد. (صص 702-701)

ــ كسی كه روز به شب آورد و مؤمنی را نيازرده باشد تا شب، با پيغامبر زندگانی كرده است و اگر مؤمنی را بيازارد، آن روز خدا طاعتش را نپذيرد. (ص 702)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از ابوالحسن خرقانی (2)

ــ دوش جوانمردی گفت: «آه» و آسمان و زمين بسوخت. (ص 681)

ــ در معدۀ من چيزی پديد آمد، بوياتر از مُشک، خوش‌تر از شهد، سر به حلقِ من بُرد، از حق ندا آمد: ما تو را از معدۀ تهی طعام آوريم و از جگرِ تشنه آب. (ص 682)

ــ خداوند بندگیِ من بر من ظاهر كرد، اول و آخرِ خويش را قيامت ديدم، هرچه به اول به من بداد، به آخر همان بداد و مرا از موی سر تا به ناخنِ پا پلِ صراط گردانيد. (ص 682)

ــ هرگاه كه از خويشتن گذشتی، پلِ صراط را پشت سر گذاشتی. (ص 682)

ــ كلۀ سرم عرش است و پای‌ها زمين و هر دو دست مشرق و مغرب. (ص 683)

ــ هركه نزد خدا مرد است، نزد خَلق كودک است و هركه نزد خَلق مرد است، آن‌جا نامرد است. (ص 683)

ــ عافيت را در تنهايی يافتم و سلامت را در خاموشی. (ص 683)

ــ عالِم بامداد برخيزد طلبِ زيادتیِ علم كند، زاهد طلبِ زيادتیِ زهد كند و من در بندِ آنم كه شاديی به دلِ برادری برسانم. (ص 683)

ــ با خلقِ خدا صلحی كردم كه هرگز جنگ نكردم و با نفْس جنگی كردم كه هرگز صلح نكردم. (ص 684)

ــ اين جهان را به جهانيان واگذاشتم و آن جهان را به بهشتيان، و قدم بر جايی نهادم كه آفريده را در آن‌جا راه نيست. (ص 684)

ــ عشق عشق نيست مگر اين‌كه عاشق هرگاه كه معشوق خود را می‌بيند، شرم داشته باشد كه بگويد: «من تو را دوست دارم». (ص 685)

ــ به پشت خوابيده بودم، از گوشۀ عرش چيزی قطره‌قطره می‌چكيد به دهانم و در باطنم شيرينی پديد می‌آمد. (ص 685)

ــ بعضی از مردمان می‌گويند: «خدا و نان»، و بعضی ديگر می‌گويند: «نان و خدا» و من می‌گويم: «خدا بی نان، خدا بی آب، خدا بی همه چيز». (ص 687)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از ابوالحسن خرقانی (1)

ــ بيا هر دو دستِ لطف حق را بگيريم و بالاي هر دو عالَم بجهيم كه نه به بهشت التفات كنيم و نه به دوزخ. (صص 63-662)

ــ اگر مردمان را به خدا دعوت می‌كني و چون كسی ديگر آنها را به حق دعوت می‌كند، تو را خوش نمی‌آيد، بدان كه تو مردمان را به سوی خويشتن دعوت می‌كرده‌ای. (ص 668)

ــ من را چون پاره‌ای خاک جمع كردند، پس بادي شديد درآمد و هفت آسمان و زمين را از من پُر كرد و من خود ناپديد بودم. (ص 673)

ــ دراز سفرا كه ماييم و كوتاه سفرا كه ماييم! چند همی‌گرديم از پسِ خويش؟ (ص 673)

ــ كار خويش را به اخلاص نديدم تا آفريدۀ تنهايیِ خويشتن را نديدم. (ص 674)

ــ عرش خدا بر پشتِ ما ايستاده است. ای جوانمردان! نيرو كنيد و مردآسا باشيد؛ كه بار گران است. (ص 674)

ــ در سرای دنيا زيرِ خاربُنی، با خداوند زندگانی كردن، از آن دوست‌تر دارم كه در بهشت، زيرِ درختِ طوبی، از او بی‌خبر باشم. (صص 75-674)

ــ چشنده‌ام و خود ناپديد، شنونده‌ام و خود ناپديد، و گوينده‌ام و خود ناپديد. (ص 675)

ــ اگر از تركستان تا به درِ شام، كسي را خاری در انگشت شود، آن از آنِ من است، و همچنين اگر از ترك تا شام، كسی را قدم در سنگ آيد، زيانِ آن مراست و اگر اندوهی در دلی است، آن دل از آنِ من است. (صص 76-675)

ــ در اندرونِ پوستِ من دريايی است كه هرگاه بادی برآيد، از اين دريا ابر و باران سر بركند و از خای تا به افلاک، باران ببارد. (ص 676)

ــ بايد كه زندگانی چنان كنيد كه جانِ شما بيامده باشد و در ميانِ لب و دندان ايستاده؛ كه چهل سال است تا جانِ من ميان لب و دندان ايستاده است. (ص 676)

ــ مرا زير و زبر نيست، پيش و پس نيست، راست و چپ نيست. (ص 677)

ــ در رَحِمِ مادر بسوختم. چون به زمين آمدم، بگداختم، و چون به حد بلوغ رسيدم، پير گشتم. (ص 677)

ــ بر خَلقِ او كسی مُشفق‌تر از خود نديدم، تا آن‌جاكه گفتم: كاشكی بَدَلِ همۀ خلق من می‌مردم، تا خلق را مرگ نبايستی ديد. كاشكی حسابِ همۀ خلق با من می‌كرد تا خلق را به قيامت حساب نبايستی ديد، و كاشكی عقوبتِ همۀ خلق با من می‌كرد تا ايشان را دوزخ نبايستی ديد. (ص 678)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از عارفان تذکره الاولیاء

ــ پيران آينۀ تو هستند؛ چنان بينی ايشان را كه تويی. (ابوالعباسِ قصّابِ آملی، ص 642)

ــ هرگز كسی مرا نديده است و هركه مرا بيند، از من صفتِ خويش كند. (ابوالعباسِ قصّابِ آملی، ص 644)

ــ بر لبِ دريای غيب ايستاده بودم، بيلی در دست. يک بيل فروبردم، از عرش تا ثری بدان يک بيل برآوردم، چنان‌كه دوم بيل را هيچ نمانده بود و اين كمترين درجۀ زهد است. (ابوالعباسِ قصّابِ آملی، ص 644)

ــ با هركسی كار به قدرِ وُسعِ او توان كرد. (ابوعلی دقّاق، ص 652)

ــ نگر تا از بهرِ او با هيچ آفريده خصومت نكنی؛ كه در آن صورت ادعا كرده‌ای كه تو از آنِ تويی، حال آن‌كه تو از آنِ خود نيستی؛ تو را خداوندی است. كارِ خويش بدو بازگذار، تا او، خود، خصمیِ ملکِ خويش كند. (ابوعلی دقّاق، ص 653)

ــ هركه جانِ خود را جاروبِ درِ خانه معشوق نمی‌كند، او عاشق نيست. (ابوعلیِ دقّاق، ص 653)

ــ هركه ترکِ حرام كند، از دوزخ نجات يابد، و هركه ترکِ شبهت كند، به بهشت رسد، و هركه ترکِ زيادت كند، به خدا رسد. (ابوعلیِ دقّاق، ص 654)

ــ سخاوت دارای سه مرتبه است: سخاوت و جود و ايثار؛ هركه حق را بر نَفْسِ خود برگزيند، صاحبِ سخاوت است، و هركه حق را بر دلِ خود برگزيند، صاحبِ جود است، و هركه حق را بر جانِ خود برگزيند، صاحبِ ايثار است. (ابوعلیِ دقّاق، ص 655)

ــ همنشينی با اژدها آسان‌تر است از همنشينی با درويشی كه بخيل است. (ابوعلیِ دقّاق، ص 655)

ــ عالِم را روا نيست كه خبر دهد، مگر از آنچه كه خوانده است و عارف را روا نيست كه خبر دهد، مگر از آنچه كه يافته است. (ابوعلیِ دقّاق، صص 57-656)

ــ از آب و گِل چه آيد جز خطا؟ و از خدا چه آيد جز عطا؟ (ابوعلیِ دقّاق، ص 657)

ــ عارف همچون كسي است كه بر شير نشيند؛ همه از او می‌ترسند و او، خود، از همه بيشتر می‌ترسد. (ابوعلیِ دقّاق، ص 658)

ــ بارخداوندا! ما نامۀ خويش به گناه سياه كرديم و تو موی ما را به روزگار سپيد كردی. ای خالقِ سياه و سپيد! فضل كن و سياه‌كردۀ ما را به سپيدكردۀ خويش ببخش! (ابوعلیِ دقّاق، صص 59-658)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از شبلی

ــ عمری است كه می‌خواهم با خداوندِ خويش خلوتی داشته باشم كه «من» در آن ميانه نباشم. (ص 619)

ــ تكيه‌گاهِ من «ناتوانیِ من» است و عصاكشِ من «نيازِ من» است. (ص 619)

ــ مرا سه مصيبت افتاده است هر يک از ديگری سخت‌تر: مصيبتِ نخست آن است كه حق از دلم برفت، سخت‌تر آن كه باطل به جای حق نشست، و سخت‌تر از همه آن كه مرا دردِ اين نگرفته است كه درمانِ آن بكنم و چنين آسوده خاطر نباشم. (صص 620-619)

ــ بارخدايا! دنيا و آخرت را به من بده، تا از دنيا لقمه‌ای سازم و در دهانِ سگی افكنم، و از آخرت لقمه‌ای سازم و در دهان جهودی اندازم؛ چراكه هر دو حجاب‌اند از مقصود. (ص 620)

ــ دل از هزار دنيا و هزار آخرت بهتر است؛ زيراكه دنيا سرای محنت است و آخرت سرای نعمت و دل سرای معرفت. (ص 620)

ــ فاسقِ مُوَحِّد بهتر است از راهبِ زاهد. (ص 622)

ــ دوزخی آن است كه نمی‌تواند گرده‌ای نان، برای خدا، به درويشی بدهد و براي هوای نَفْس صد دينار در يک مهمانی خرج می‌كند و نشانِ بهشتی بر خلافِ اين است. (ص 625)

ــ تصوّف ضبط حواس است و مراعاتِ اَنفاس. (ص 631)

ــ صوفیِ حقيقی آن است كه همۀ مردمان را عيال خود بيند. (ص 631)

ــ چون حق خواهد كه بلا را عذاب كند، آن را در دلِ عارف اندازد. (ص 632)

ــ عارف به چشم می‌گريد، به لب می‌خندد، به دل می‌سوزد، به سر می‌بازد، و نامِ دوست می‌گويد و بر درِ او می‌گردد. (ص 632)

ــ «عبارت» زبانِ علم است و «اشارت» زبانِ معرفت. (ص 632)

ــ شريعت آن است كه او را پرستی، طريقت آن است كه او را طلبی، و حقيقت آن است كه او را بينی. (ص 633)

ــ برترين ذكر فراموشیِ ذاكر است در مشاهدۀ مذكور. (ص 633)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های زیبا از عارفان تذکره الاولیاء

ــ دندانم فرسوده شد از نعمتِ حق خوردن، و زبانم از كار شد از بس شكايت كردن. (ابوالحسن پوشنگی، ص 522)

ــ تصوّف كوتاهیِ اَمَل است و مُداومت بر عمل. (ابوالحسن پوشنگی، ص 522)

ــ نَفْس كه به فضای توحيد رسد، هزار بار خبيث‌تر و مكّارتر از آن بُوَد كه در اول؛ ازآن‌كه در اول بسته بود و اينجا گشاده و منبسط است، و در اول از ضيقِ بشريت آلتِ خويش ساخته بود، اينجا از وسعتِ توحيد آلتِ خود سازد؛ پس از نَفْس ايمن مباش و گوش دار تا بر نَفْس ظفر يابی؛ كه شيطان در درون تو نشسته است. (حكيم ترمذی، ص 529)

ــ تقوا آن است كه در قيامت هيچ‌كس دامن تو را نگيرد و جوانمردی آن است كه تو دامن هيچ‌كس را نگيری. (حكيم ترمذی، ص 532)

ــ عزيز كسی است كه معصيت او را خوار نكرده است. (حكيم ترمذی، ص 532)

ــ آزاد كسی است كه طمع او را بنده نكرده است. (حكيم ترمذی، ص 532)

ــ هر كه در طريقت افتاد، او را با اهلِ معصيت هيچ انكار نماند. (حكيم ترمذی، ص 532)

ــ هر كه از چيزي بترسد، از او گريزد و هركه از خدا بترسد، در او گريزد. (حكيم ترمذی، ص 532)

ــ هر چه عبارت كنی به زبانِ خويش، بايد كه از حال خود عبارت كرده باشی و نباشی حكايت‌كننده از غيری. (عبدالله منازل، ص 540)

ــ آدمی عاشق است بر شقاوت خويش؛ همه آن خواهد كه سببِ بدبختیِ او بُوَد. (عبدالله منازل، ص 541)

ــ شما عاشقِ شده‌ايد بر خويش، و بر كسی نيز كه بر شما عاشق شده است. (عبدالله منازل، ص 541)

ــ هر كه سايه از نفسِ خود برگيرد، عيشِ خلايق در سايۀ او بُوَد. (عبدالله منازل، ص 542)

ــ عارف آن است كه از هيچ چيز عَجَبش نيايد. (عبدالله منازل، ص 542)

ــ هر كه پندارد كه نزديك‌تر است، او به حقيقت دورتر است. (علیِ سهلِ اصفهانی، ص 543)

ــ از وقتِ آدم تا قيامِ ساعت، آدميان از دل گفتند و می‌گويند و من كسی می‌خواهم كه به من بگويد كه دل چيست، يا چگونه است؟ و نمی‌يابم. (علیِ سهلِ اصفهانی، ص 544)

ــ تا تو از شكمِ مادر بيرون آمده‌ای، در خراب كردنِ عمرِ خودی. (احمدِ مسروق، ص 555)

ــ هر كه دنيا را ترك كند براي دنيا، آن علامتِ دوستیِ دنيا بُوَد. (ابوعبدالله تروغبدی، ص 558)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های زیبا از عارفان تذکره الاولیاء

ــ خدای را مردان‌اند كه همه زنده بدو هستند و پاينده به مشاهدۀ او؛ اگر يک لحظه از مشاهدۀ حق بازمانند، جان از ايشان برآيد؛ بدو خسبند و بدو خورند و بدو گيرند و بدو روند و بدو بينند و بدو شنوند و بدو باشند. (ابوالحسين نوری، ص 467)

ــ تصوّف آزادی است و جوانمردی و ترکِ تكلّف و سخاوت. (ابوالحسين نوري، ص 474)

ــ علامتِ سعادت آن است كه مُطيع باشی و می‌ترسی كه مبادا مردود گردی، و علامتِ شقاوت آن است
كه معصيت می‌كنی و اميد داری كه مقبول باشی. (ابوعثمان حيری، ص 481)

ــ آدميان بر اخلاق خويش‌اند، تا مادام كه خلاف هوای ايشان كرده نيايد و چون خلاف هوای ايشان كنند، جملۀ خداوندانِ اخلاقِ كريم خداوندانِ اخلاقِ لئيم‌اند. (ابوعثمان حيری، ص 482)

ــ اگر كسی بيست سال در شيوۀ نفاق قدم زند و در اين مدّت برای نفع برادری يك قدم بردارد، فاضل‌تر از آن كه شست سال عبادت به اخلاص كند از برای نجاتِ نفسِ خود. (ابن عطا، ص 491)

ــ همّتِ هر يكی از خلق به حدِ خويش است؛ بستة آن‌اند كه در آن‌اند. (ابن عطا، ص 492)

ــ به ظاهر با خَلْق باش و به باطن با حق. (ابن عطا، ص 495)

ــ بلندی نيافت آن كه يافت، الّا به خوی خوش. (ابن عطا، ص 496)

ــ غايت تواضع آن است كه از خانه بيرون آيی و هر كه را ببينی، چنان دانی كه بهتر از توست. (يوسف ابن اسباط، ص 503)

ــ هر كه را سيری به طعام بُوَد، هميشه گرسنه بُوَد. (ابويعقوب نهرجوری، ص 507)

ــ هر كه را توانگری به مال بُوَد، هميشه درويش بُوَد. (ابويعقوب نهرجوری، ص 507)

ــ تصوّف آن است كه هيچ چيز مِلکِ تو نباشد و تو مِلکِ هيچ چيز نباشي. (سمنون محب، ص 514)

ــ سيزده حج به توكّل كردم. چون نگه كردم، همه بر هوای نَفْس بود؛ ازآن‌كه مادرم گفت: «سبوی آب آر»،
بر من گران بود. دانستم كه آن حج بر شَرَهِ نَفْس بود. (ابومحمد مرتعش، ص 515)

ــ كسی كه خدا او را توفيق دهد كه مخالفتِ هوا كند، او بزرگ‌تر از آن بُوَد كه در آب و در هوا برود. (ابومحمد مرتعش، ص 516)

ــ عجب دارم از آن كه به هوای خود به خانة خدا رود و زيارت كند، چرا قدمی بر هوای خود ننهد تا به خدا رسد؟ (محمد ابن فضل، ص 519)

ــ اسلام به چهار چيز از شخص مُفارقت كند: يكی آن كه عمل نكند بدان‌چه داند، دوم آن كه عمل كند بدان‌چه نداند، سوم آن كه نجويَد آن‌چه نداند، چهارم آن كه مردمان را منع كند از آموختن. (محمد ابن فضل، ص 519)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از جنيد بغدادي

ــ شكر آن است كه با نعمتی كه خدا به تو داده است، در وی عاصی نشوی و نعمت او را سرمايۀ معصيت نسازی. (ص 418)

ــ ده سال بر درِ دل نشستم و به پاسبانی، دل را نگه داشتم و تا ده سال، دلِ من مرا نگه می‌داشت. اكنون بيست سال است كه نه من از دل خبر دارم و نه دل از من خبر دارد. (ص 421)

ــ خدا سی سال، به زبان جنيد، سخن گفت با خَلْق و جنيد در ميان نه و خَلْق را خبر نه. (ص 421)

ــ اين سينۀ تو حَرَمِ خاصِ خداست. تا توانی هيچ نامحرم را در حَرَمِ خاص راه مده! (ص 436)

ــ خنک كسی كه در همۀ عمر، يک ساعت او را حضور بوده است. (صص 37-436)

ــ مردانی بودند كه به يقين، بر آب می‌رفتند و آن مردان كه از تشنگی می‌مردند، يقينِ ايشان فاضل‌تر بود. (ص 438)

ــ به رعايتِ حقوق نتوان رسيد، مگر به حراستِ قلوب. (ص 438)

ــ اگر جملۀ دنيا يک كس را بُوَد، زيانش ندارد و اگر سِرّش شَرَهِ يک خرما كند، زيانش دارد. (ص 438)

ــ هر چشمی كه به عبرتِ حق تعالی مشغول نَبُوَد، نابينا بِه، و هر زبانی كه به ذكرِ او مُستغرق نيست، گنگ بِه، و هر گوش كه به حق شنيدن مترصّد نيست، كر بِه، و هر تنی كه به خدمتِ خدای عزّ و جل در كار نَبُود، مُرده بِه. (ص 439)

ــ زمين درخشان است از عبادت‌كنندگان، چنان‌كه آسمان درخشان است به ستارگان. (ص 439)

ــ بلا چراغِ عارفان است و بيداركنندۀ مُريدان و هلاك‌كنندۀ غافلان. (ص 440)

ــ خدای هرگز صاحبِ همّت را عقوبت نكند، اگرچه معصيت رود بر وی. (ص 440)

ــ صوفی چون زمين بُوَد كه همه پليدی در وي افكنند و همه نيكويی از وی بيرون آرند. (صص 41-440)

ــ «علم» آن است كه قدرِ خويش بدانی. (ص 442)

ــ محبت درست نشود، مگر در ميان دو تن كه يك ديگری را گويد: «ای من»! (ص 443)

ــ هيچ چيز بر اوليا سخت‌تر از نگاه‌داشتِ انفاس در اوقات نيست. (ص 444)

ــ حقيقتِ صدق آن است كه راست گويی در مهم‌ترين كاری كه از او نجات نيابی مگر به دروغ. (ص 444)

ــ صادق روزی چهل بار از حالی به حالی بگردد و منافق چهل سال بر يک حالت بماند. (ص 444)

ــ صحبت با فاسقانِ نيكوخوی دوست‌تر دارم از آن‌كه با زاهدانِ بدخوی. (ص 445)

ــ حقيقتِ ذكر فانی شدنِ ذاكر است در مذكور و فانی شدنِ ذكر در مشاهدة مذكور. (ص 445)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های زیبا از عارفان تذکره الاولیاء

ــ نشانۀ «خوش‌خويی» رنج خود از خَلق برداشتن است و رنجِ خَلْق كشيدن. (شاه شجاع كرمانی، ص 380)

ــ مرغی را كه بر سيخ زده باشند و به آتش می‌گردانند، حاجت نَبُوَد از او پرسيدن كه: چوني؟ (شاه شجاع كرماني، ص 381)

ــ خدای تو را طعمِ نَفْسِ تو مچشاناد؛ كه اگر اين طعم بچشانَد، پس از آن هيچ نبينی. (يوسف بن الحسين، ص 387)

ــ كمياب‌ترين چيز، در دنيا، «اخلاص» است؛ هرچند می‌كوشم تا ريا را از دلِ خود بيرون كنم، به رنگی ديگر از دل من می‌رويَد. (يوسف بن الحسين، ص 388)

ــ اگر خدای را به جملۀ معاصي بينم، دوست‌تر از آن دارم كه با ذرّه‌ای «تصنّع» بينم. (يوسف بن الحسين، ص 388)

ــ شفقتِ من بر خَلق تا بدآن حد است كه اگر حق تعالی مرا به عوضِ همۀ عاصيان در دوزخ كند و عذاب كند، روا دارم. (ابوعثمان حيری، ص 393)

ــ «جوانمردی» آن است كه انصاف بدهی و انصاف نطلبی. (ابوحفص حداد نيشابوری، ص 394)

ــ هركه بدهد و بستاند، او مردی است، و هركه بدهد و نستاند، او نيم‌مردی است، و هركه ندهد و نستاند، او مگسی است نه كسی و در او هيچ خير نيست. (ابوحفص حداد نيشابوري، ص 398)

ــ هرگاه مستی را بينی كه می‌افتد و می‌خيزد، نگر تا وی را ملامت نكنی؛ كه مبادا كه به همان مبتلا گردی. (حمدونِ قصّار، ص 403)

ــ بنده آن است كه حق را پرستد و دوست ندارد كه او را پرستند. (حمدونِ قصّار، ص 404)

ــ «حكمت» سخن گويد در دلِ عارفان به زبانِ تصديق، در دلِ زاهدان به زبانِ تفضيل، در دلِ عابدان به زبانِ توفيق، در دلِ مريدان به زبانِ تفكّر و در دلِ عالمان به زبانِ تذكّر. (منصور عمار، ص 407)

ــ زيان‌بارترين معاصی آن بُوَد كه طاعت كنی به جهل؛ كه ضرر آن بر تو بيش از آن بُوَد كه معصيت كنی بر جهل. (احمدِ انطاكی، ص 412)

ــ شهوات از دل بيرون نروند، مگر از خوفی بي‌قراركننده، يا شوقي بي‌آرام‌كننده. (عبدالله خُبَيق، ص 414)

ــ دل را بستۀ طمع مدار، تا از كُل آزاد شوي. (عبدالله خُبَيق، ص 415)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از يحیی بن معاذ

ـ اگر فرشتۀ مرگ نبود، اين دنيا ذرّه‌ای نمی‌ارزيد. (ص 364)

ــ اگر دوزخ را به من ببخشند، هرگز هيچ عاشق را نسوزم؛ از بهر آن‌كه عشق، خود، او را صد بار سوخته است. (ص 364)

ــ هركه شاد شود به خدمتِ خدا، جملۀ اشيا به خدمتِ او شاد شوند. (ص 364)

ــ هركه را چشم روشن شود به خدا، چشمِ جملۀ اشيا به نظر كردن در او روشن شود. (ص 364)

ــ خدای از آن كريم‌تر است كه عارفان را به طعامِ بهشت دعوت كند؛ كه ايشان را همّتی است كه جز به ديدار خدای سر فرونيارد. (ص 364)

ــ از عملِ نيكو گمانِ نيكو خيزد و از عملِ بد گمانِ بد. (ص 365)

ــ عبرت به خروار است و كسی بايد كه عبرت بگيرد به مثقال. (ص 365)

ــ «تنهايی» آرزوی صدّيقان است و انس گرفتن با خَلْق وحشتِ ايشان است. (ص 365)

ــ سه خصلت از صفت اولياست: اعتماد كردن بر خدا در همۀ چيزها، و بی‌نياز بودن بدو از همۀ چيزها، و رجوع كردن بدو در همۀ چيزها. (ص 365)

ــ اگر مرگ را در بازار فروختندی و بر طبق نهادندی، سزاوار بودی اهلِ آخرت را كه هيچ‌شان آرزو نيامدی و نخريدندی جز مرگ. (ص 365)

ــ جملۀ دنيا، از اول تا آخر، در برابر يك ساعت غم نيرزد؛ پس چگونه بُوَد جملۀ عمر در غم بودن از بهرِ اندک نصيبی از آن؟ (ص 367)

ــ نشانِ محبت آن است كه به نیكويی زيادت نشود و به جفا نقصان نگيرد. (ص 372)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از سَری سَقَطی

ــ ساكن شدن در كوه بس كاری نباشد. مرد بايد كه در ميان بازار مشغول تواند بود، چنان‌كه يک لحظه از حق تعالی غايب نشود. (ص 331)

ــ خواهم كه همۀ اندوه‌هايی كه در دل‌های مردمان است، در دل من باشد، تا ايشان از اندوه فارغ باشند. (ص 331)

ــ هر معصيت كه آن به سببِ شهوت بُوَد، اميد توان داشت به آمرزشِ آن، و هر معصيت كه آن به سببِ كِبْر بُوَد، اميد نتوان داشت به آمرزشِ آن. (ص 338)

ــ اگر كسي به بستانی پُر درخت برود و بر هر درختی مرغی نشسته باشد و به زبانی فصيح می‌گويد: «السّلام عليك يا ولي الله»! و آن كس نترسد كه آن مكر است و استدراج، بر وی ببايد ترسيد. (ص 338)

ــ ادب ترجمانِ دل است. (ص 338)

ــ هركه عاجز آيد از ادبِ نفسِ خويش، از ادبِ غير عاجز بُوَد هزار بار. (ص 338)

ــ زبانِ تو ترجمانِ دلِ توست و روی تو آينۀ دلِ توست؛ بر روی تو پيدا شود آن‌چه در دل نهان داری. (ص 338)

ــ دل‌ها سه قسم است: دلی است مثل كوه كه آن را هيچ از جای نتواند جنبانيد، و دلی است چون درخت، بيخ او محكم، اما باد او را گه‌گه می‌جنبانَد و دلی است چون پَری كه تا باد می‌وزد، به هر سو می‌گردد. (ص 338)

ــ عارف «آفتاب‌صفت» است كه بر همۀ عالم بتابد و «زمين‌شكل» است كه بارِ همۀ موجودات بكشد و «آب‌نهاد» است كه زندگانی دل‌ها بدو بُوَد و «آتش‌رنگ» است كه عالم بدو روشن گردد. (ص 339)

ــ حُسنِ خُلق آن است كه نرنجانی و رنجِ خَلْق بكشی بی كينه و مكافات. (ص 340)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های زیبا از تذکره الاولیاء

ــ هركه قدرِ او به نزدِ خَلْق بزرگ‌تر بُوَد، او بايد كه خود را در نَفْسِ خويش حقيرتر بيند. (عبدالله مبارك، ص 219)

ــ تواضع آن است كه در برابر كسی که در دنيا از تو بالاتر است، تكبّر كنی و با آن كه فروتر است، تواضع كنی. (عبدالله مبارك، ص 219)

ــ تا مرد منافق نباشد، [همۀ] خَلْق از او خشنود نگردند. (سفيان ثوري، ص 225)

ــ اگر جايی مرگ ديديد، برای من بخريد. (سفيان ثوري، ص 229)

ــ ما چون گوهر يابيم، اگرچه در نجاست افتاده باشد، برگيريم و پاك كنيم. (شقيق بلخی، ص 234)

ــ بر تو باد كار بستنِ علم؛ كه هر علمی كه آن را كار نبندی، چون جسدی بُوَد بی روح. (ابوحنيفه، صص 47-246)

ــ خدای را باش، والّا خود مباش! (ابوحنيفه، ص 273)

ــ هر عمل كه آن را، در دنيا، به نقد، ثواب نيابی، بدان كه آن را، در آخرت، جزايی نخواهي يافت. (ابوسليمان دارانی، ص 281)

ــ اگر معرفت را صورت كنند بر جايی، هيچ‌كس ننگرد در وی، الّا كه بميرد از زيباییِ جمال او و تيره گردد همه روشنی ها در جنبِ نورِ او. (ابوسليمان دارانی، ص 282)

ــ اگر مردم خواهند تا مرا خوار گردانند، چنان كه من خود را خوار گردانيدم، نتوانند و اگر خواهند كه مرا عزيز گردانند، چنان كه من خود را، نتوانند. (ابوسليمان دارانی، صص 83-282)

ــ طمع ريسمانی است در گردن، و بندی است بر پای؛ بينداز تا برهی. (محمد ابن سمّاك، ص 285)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از سهلِ تُستَری

ــ خلق بر سه قسم‌اند: گروهی‌اند با خود به جنگ براي خدا، و گروهی اند با خلق به جنگ برای خدا، و گروهی‌اند با حق به جنگ برای خود كه چرا قضاي تو به رضای ما نيست و چرا مشيتِ تو به مُشاورتِ ما نيست؟! (ص 313)

ــ هيچ معصيت عظيم‌تر از «جهل» نيست. (ص 314)

ــ بزرگ‌ترين مقامات آن است كه خوی بدِ خويش را به خوی نيك بَدَل كنی. (ص 315)

ــ ميان خدا و بنده هيچ حجابی غليظ‌تر از حجابِ «دعوی» نيست. (ص 315)

ــ حق تعالی هيچ مكانی نيافريد، از عرش تا ثری، از دلِ مؤمن عزيزتر؛ چراكه اگر در عالَم مكانی بودي از دلِ مؤمن عزيزتر، حق تعالی معرفت خود را آنجا نهادی. (ص 316)

ــ هركه به نَفْسِ خويش مالك شد، عزيز شد و بر ديگران نيز مالك گشت. (ص 317)

ــ پادشاهِ تنِ خود باش كه هرگز هيچ دشمن بر تو پيروز نشود، چون تو بر خود چيره شده باشی. (ص 317)

ــ با عارفان همنشينی كن؛ از جهت آن كه ايشان هيچ چيز را بسيار نشمرند و هر فعلی را به نزديكِ ايشان تأويلی بُوَد؛ لاجرم تو را در همه احوال معذور دارند. (ص 321)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

سهل تستری

پیام‌های عارفانه از بایزید بسطامی (3)

ــ بهتر از «نياز» صيدی نديدم و بهتر از «عجز» چيزی نديدم. (ص 205)

ــ روشن تر از «خاموشی» چراغی نديدم. (ص 205)

ــ سخنی بهتر از «بی‌سخنی» نشنيدم؛ ساكنِ سرای سكوت شدم. (ص 205)

ــ مرغی گشتم، چشمِ او از «يگانگی»، پَرِ او از «هميشگی»، در هوای «چگونگی» پريدم. (ص 205)

ــ سی هزار سال در فضای وحدانيتِ او پريدم، سی هزار سالِ ديگر در الوهيت پريدم، و سي هزار سال ديگر در فردانيت. چون نود هزار سال به سر آمد، بايزيد را ديدم، و من هرچه ديدم، همه من بودم. (ص 206)

ــ بارخدايا! تا كی ميانِ من و تو، منی و تويی بُوَد؟ منی از ميان بردار، تا منی من به تو باشد، تا من هيچ نباشم. (ص 207)

ــ اگر من صدبار بگويم: «خداوندم اوست»، تا او مرا بندۀ خود نداند، فايده ندارد. (ص 209)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از بایزید بسطامی (2)

ــ علامتِ آن كه كسی حق را دوست دارد، آن است كه سه خصلت بدو دهند: سخاوتی چون سخاوت دريا، شفقتی چون شفقتِ آفتاب و تواضعی چون تواضعِ زمين. (ص 193)

ــ صحبتِ نيكان بهتر از كارِ نيك، و صحبتِ بدان بدتر از كارِ بد. (ص 194)

ــ به حق نرسيد، آن كه رسيد، مگر به حفظِ حرمت، و از راه نيفتاد، آن كه افتاد، مگر از ترکِ حرمت. (ص 196)

ــ يا چنان نمای كه هستی، يا چنان باش كه می‌نمايی. (ص 196)

ــ هركه را ثوابِ خدای به فردا افتد، خود، امروز عبادت نكرده است؛ كه ثوابِ هر نَفَسی از مجاهدات در حال حاضر است. (ص 196)

ــ قبضِ دل‌ها در بسطِ نفوس است و بسطِ دل‌ها در قبضِ نفوس است. (ص 196)

ــ نزديک‌ترينِ خلايق به حق آن است كه بارِ خَلْق بيش كشد و خوی خوش دارد. (ص 197)

ــ اسبابِ دنيا را جمع كردم و به زنجيرِ قناعت بستم و در منجنيقِ صدق نهادم و به دريای نااميدی انداختم. (ص 199)

ــ دنيا را سه طلاق دادم و يگانه را يگانه شدم و پيش حضرت ايستادم و گفتم: بارخدايا! جز تو كسی را ندارم و چون تو دارم، همه دارم. (ص 200)

ــ ای بسا كس كه به ما نزديک است و از ما دور، و بسا كس كه از ما دور است و به ما نزديک. (ص 202)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

پیام‌های عارفانه از بایزید بسطامی (1)

ــ اگر صَفوَتِ آدم، و قُدسِ جبرئيل، و خُلَّتِ ابراهيم، و شوقِ موسی، و طهارتِ عيسی، و محبتِ محمّد به تو دهند، زينهار كه راضی نشوی و ماورای آن طلبی؛ كه ماورای اين كارهاست. (ص 170)

ــ صاحبِ همّت باش و سر به هيچ فروميار؛ كه به هرچه فروآيی، بدان محجوب گردی. (ص 170)

ــ كسی كه به نفسِ خويش محجوب است، اگر سيصد سال به روزه باشد و نماز كند، يك ذرّه بوی حقيقت نيابد. (ص 173)

ــ به صحرا شدم، عشق باريده بود و زمين تر شده. چنان‌كه پای به برف فروشود، به عشق فرومی‌شد. (ص 183)

ــ حق تعالی مرا در دو هزار مقام، در پيش خود حاضر كرد و در هر مقامی مملكتی بر من عرضه كرد. من قبول نكردم. به آخر مرا گفت: «ای بايزيد! چه مي‌خواهی»؟ گفتم: «آن‌كه هيچ نخواهم». (ص 187)

ــ سی سال بود تا من می‌گفتم: «چنين كن و چنين ده»! چون به قدمِ اولِ معرفت رسيدم، گفتم: «الهی! تو مرا باش و هرچه خواهی كن»! (ص 188)

ــ اگر هشت بهشت را در كلبۀ ما بگشايند و ولايت هر دو سرای را به ما دهند، هنوز بدان يک آه كه در سحرگاه، بر يادِ شوق او، از جانِ ما برآيد، ندهيم. بلكه يک نفس كه به دردِ او برآريم، با مُلْکِ هژده هزار عالَم برابر نكنيم. (ص 189)

ــ چهل سال روی به خَلْق آوردم و ايشان را به حق خواندم و كس اجابت نكرد. روی از ايشان بگردانيدم و به حضرت رفتم، همه را پيش از خود آنجا ديدم. (ص 189)

ــ از بايزيدی بيرون آمدم، چون مار از پوست؛ پس نگه كردم، عاشق و معشوق را يكی ديدم كه در عالَمِ توحيد، همه يكی توان ديد. (ص 189)

ــ مدتی گردِ خانه [کعبه] طواف می‌كردم، چون به حق رسيدم، خانه را ديدم كه گِرْدِ من طواف می‌كرد. (ص 190)

ــ توبه از معصيت يكی است، و از طاعت هزار. (ص 190)

ــ يک ذرّه حلاوتِ او، در دلی، بهتر از هزار قصر، در فردوسِ اعلی. (ص 191)

ــ هركه بی همه باشد، با همه باشد. (ص 192)

ــ اين قصه را اَلم بايد؛ كه از قلم هيچ نيايد. (ص 192)

منبع: تذکره الاولیاء، از عطار نیشابوری، تصحیح محمد استعلامی. انتشارات زوار. 1370

شیوۀ درستِ مطالعه کردن، از نگاه شمس تبریزی

نفع در این است که لقمه‌ای خوردی، چندانی صبر کنی که آن لقمه نفع خود بکند، آن‌گاه لقمۀ دیگر بخوری.

حکمت این است و همچنین در استماع و حکمت.

اگر من در این علم‌های ظاهر شروع کردمی، تا یک درس را اِتقان نکردمی [ = خوب یاد نمی‌گرفتم]، به دیگری شروع نکردمی؛ مثلاً این که چندین گاه می‌خواند، بر این هیچ نتواند شکال گفتن و زیادت کردن؛ از بهر آن‌که چون این درس مُخَمَّر [ = پخته] نشده باشد، چنان‌که همۀ فواید و اشکالات که مولانا فرمود، توانم اعاده کردن، فردا هرگز درس نگیرم. همان درس را بازخوانم.

کسی که یک مسأله را مُخَمَّر کند چنان‌که حق آن است، بهتر باشد از آن‌که هزار مسأله بخواند خام.

(مقالات شمس تبریزی، تصحیح دکتر محمدعلی موحد، صص 138-137)

معنی ولایت

شمس تبریزی

معنی ولایت چه باشد؟

آنکه او را لشکرها باشد و شهرها و دیه‌ها؟
نه!

بلکه ولایت آن باشد که او را ولایت باشد بر نفس خویشتن،
و بر احوال خویشتن،
و بر صفات خویشتن،
و بر کلام خویشتن،
و سکوت خویشتن،
و قهر در محل قهر،
و لطف در محل لطف،

و چون عارفان جبری آغاز نکند که «من عاجزم، او قادر است».
نه!
می‌باید که تو قادر باشی بر همۀ صفات خود،
و بر سکوت در موضع سکوت،
و جواب در محل جواب،
و قهر در محل قهر،
و لطف در محل لطف،

و اگرنه صفات او بر وی بلا باشد و عذاب
چو محکوم او نَبُوَد، حاکمِ او بُوَد.

(مقالات شمس تبریزی، تصحیح دکتر محمدعلی موحد، ج 1/ صص 86 – 85)

راهِ راست

راهِ راست آن باشد که به شهرِ خوشی برساند

و راهِ کژ آن باشد که به شهرِ خوشی نرساند.

(معارفِ بهاء ولد، ج 1، ص 111).

مولانا

یادآوری

در سرشت آدمی همۀ علم‌ها، در اصل، سرشته‌اند که روح او مُغیّبات را بنماید

چنانکه آبِ صافی آنچه در تحتِ اوست، از سنگ و سفال و غیره و آنچه بالای آن است، همه بنماید عکس آن. در گوهر آب این نهاد است، بی علاجی و تعلیمی، لیک چون آن آمیخته شد با خاک، یا رنگ‌های دیگر، آن خاصیّت و آن دانش از او جدا شد و او را فراموش شد.

حقّ تعالی انبیا و اولیا را فرستاد همچون آبِ صافیِ بزرگ که هر آب حقیر و تیره که در او درآید، از تیرگی و از رنگِ عارضی خود برهد؛ پس او را یاد آید، چو خود را صاف بیند، بداند که اوّل من چنین صاف بوده‌ام به یقین و بداند که آن تیرگی‌ها و رنگ‌ها عارضی بود، یادش آید حالتی که پیش از این عوارض بود و بگوید؛ پس انبیا و اولیا مذکّران باشند او را ازحالت پیشین، نه آنکه در جوهر او چیزی نو نهند.

(فیه ما فیه، ص 33)

مولانا

درد

درد است که آدمی را رهبر است. در هر کاری که هست، تا او را دردِ آن کار و هوس و عشق آن کار در درون نخیزد، او قصدِ آن کار نکند و آن کار، بی درد، او را میّسر نشود، خواه دنیا، خواه آخرت، خواه بازرگانی، خواه پادشاهی، خواه علم، خواه نجوم و غیره.

تا مریم را دردِ زه پیدا نشد، قصد آن درختِ بخت نکرد. او را آن درد به درخت آورد و درخت خشک میوه‌دارشد.

تن همچون مریم است و هر یکی عیسی داریم. اگر ما را درد پیدا شود، عیسیِ ما بزاید و اگر درد نباشد، عیسی هم از آن راهِ نهانی که آمد، باز به اصل خود پیوندد، الا ما محروم مانیم و از او بی‌بهره.

(فیه ما فیه، صص 20-19)

مولانا

ریشۀ غم و شادی

اگر آدمیی را شادیی در دل آید،
جزای آن است که کسی را شاد کرده است

و اگر غمگین می‌شود،
کسی را غمگین کرده است.

(فیه ما فیه، ص 66)

مولانا

احوالِ رئیسانِ عالَم

عارفی گفت:

رفتم در گلخنی تادلم بگشاید. دیدم رئیس گلخن را شاگردی بود، میان بسته بود، کار می‌کرد و اوش می‌گفت که این بکن و آن بکن! او چست کار می‌کرد.

گلخن‌تاب را خوش آمد از چستیِ او در فرمان‌برداری؛ گفت: «آری، همچنین چست باش! اگر تو پیوسته چالاک باشی و ادب نگاه داری، مقام خود به تو دهم و تو را به جای خود بنشانم»!

مرا خنده گرفت و عقدۀ من بگشاد؛ دیدم رئیسان این عالَم را همه بدین صفت‌اند با چاکران خود.

(فیه ما فیه، ص 211)

چند واژه

1) گلخن: تونِ حمام

2) دلم بگشاید: دلم باز شود. حالت قبض و دلتنگی‌ام از بین برود

3) میان بستن: (کنایه) آماده بودن برای خدمت

4) اوش: او به او (رئیس به شاگرد)

5) گلخن‌تاب: تونی. کسی که در تون حمام کار می‌کند

6) عقدۀ من بگشاد: دلم باز شد و شادمان شدم

گزیده‌ای از نيايش‌های ابوالحسن خرقانی، (در تذكره الاولياي عطار)

بارخدايا! از آن خلعت كه به بايزيد داده‌ای، من را نيز بويی ده! (ص 661)

ای بارخدای! خواهی تا آنچه از مهربانیِ تو می‌دانم و از بزرگواریِ تو می‌بينم، با خلق تو بگويم، تا ديگر هيچكس سجودت نكند؟ (ص 672)

الهی! اگر می‌خواهی چيزی به من بدهی، چيزی بده كه از زمانِ آدم تا به قيامت، لبِ هيچكس به آن نرسيده باشد؛ چراكه من نمی‌توانم بازماندۀ هيچكس را بخورم. (ص 674)

الهی! چه بودی اگر دوزخ و بهشت نبودی، تا پديد آمدی كه خداپرست كيست؟ (ص 682)

خدايا! چون به جان نگرم، جانم درد كند و چون به دل نگرم، دلم درد كند و چون به فعل نگرم، قيامتم درد كند و چون به وقت نگرم، «تو» ام درد كند. (ص 687)

الهی! نعمتِ تو فانی است و نعمتِ من باقی؛ چراكه نعمتِ تو منم و نعمتِ من تويی. (ص 687)

الهی! هرچه تو با من گويی، من با خلقِ تو گويم و هرچه تو به من دهی، من خلقِ تو را دهم. (ص 687)

الهی! مرا در مقامی مدار كه گويم: «خلق و حق»، يا گويم: «من و تو». مرا در مقامی دار كه من در ميان نباشم و همه تو باشی. (ص 688)

الهی! اگر خلق را بيازارم، همينكه مرا بينند، از من رو برمی‌گردانند و چندان كه تو را می‌آزارم، تو همچنان با منی. (ص 688)

الهی! در همه حال، بندۀ تو و بندۀ رسولِ تو هستم و خادمِ خَلْقِ تو. (ص 688)

الهی! چون مرا ياد كنی، جانِ من فدای تو باد و چون دلِ من تو را ياد كند، نَفْسِ من فدای دلِ من باد! (ص 689)

الهی! اگر اندامم درد كند، تو آن را شفا می‌دهی، اما اگر «تو»ام درد كند، چه كسی آن را شفا می‌دهد؟ (ص 689)

الهی! تو مرا براي خويش آفريدي و از مادر برای تو زادم، مرا شكارِ هيچ آفريده مكن! (ص 689)

الهی! اگر تن و دل ما از نور هم بود، باز شايستۀ تو نبود، تا چه رسد به تن و دلی چنين آشفته! اينها كجا درخورِ تو هستند؟ (ص 689)

خداوندا! من در دنيا چندان كه خواهم از تو لاف می‌زنم. فردا هرچه خواهی، با من بكن! (ص 689)

الهي! به بهشت اميد مده و به دوزخ بيم مكن؛ كه از اين هر دو سرای تنها تو از آنِ منی. (ص 705)

مردمان دعا كنند و گويند: «خداوندا! در سه جا به فريادِ ما برس: يكی در وقتِ جان كندن، دوم در گور و سوم در قيامت» و من می‌گويم: «الهی! در همه وقتی به فريادِ من برس»! (ص 714)

الهی! مرا آنچنان كه هستم، به من بنمای! (ص 714)

قوتِ جان

هرکه روی زمین، زیبایی را بداند، زشتی درست می‌کند.
هرکه بداند که خوبی خوب است، بدی درست می‌کند؛

چونکه بود و نبود با هم پیدا می‌شوند
سخت و آسان مکمّلِ یکدیگرند
دراز و کوتاه همدیگر را شکل می‌بخشند
بالا و پست به همدیگر وابسته‌اند
نت و صدا با هم موسیقی را می‌سازند
پیش و پس به دنبال همدیگر می‌آیند

از اینجاست که جانِ دانا، بی آنکه دست به کاری بزند، کارها می‌کند
بی آنکه چیزی بگوید، یاد می‌دهد.

چیزهای این جهان هستی دارند، هستند، نمی‌شود آنها را ندیده گرفت.

داشتن و تصاحب نکردن
کاری کردن و ادعایی بر آن نداشتن
کاری کردن و دست از آن برداشتن؛
همان رها کردنش
چیزی است که آن را به ماندن وامی‌دارد.

لائو زه (دائو ده جینگ، ترجمه ع. پاشایی، صص ۱۸-۱۷)

تولستوی

انسان استعداد آن را دارد که سراپا در موضوع واحدی، هرقدر هم جزيی جلوه كند، مستغرق شود.
هيچ موضوعی آن اندازه كوچك نيست كه در صورت توجه عميق و كامل بدآن، بی‌نهايت بزرگ نشود.

(جنگ و صلح، ج 4، ص 302)

آنچه “بر” تو می‌گذرد
بازتاب آن چیزی است که “در” تو می‌گذرد.
اگر می‌خواهی چیزی در «عالم خارج» رخ دهد، نخست باید چیزی را در «عالمِ درونِ خود» تغییر دهی.

دکتر آرش نراقی

نامه‌های کودکان به خدا

متن زیر از از کتاب «نامه‌های بچه‌ها به خدا» که حاوی نامه‌های واقعی تعدادی از کودکان آمریکایی به خداست، گرفته شده است؛ کتابی که به دلیل لطافت و صداقتِ کودکانه‌اش به زبان‌های گوناگون، از جمله فارسی، ترجمه شده است. چند نامه از این کتاب را با هم می‌خوانیم:

۱. لازم نیست که نگران من باشی. من همیشه دو طرف خیابان رو نگاه می‌کنم.

۲. فکر می‌کنم دستگاه منگنه یکی از بزرگترین اختراعات تو باشه.

۳. اسم من سیمونه. اسمم از انجیله. هشت سال و نیم دارم. ما در خیابون پارک زندگی می‌کنیم. یه سگ دارم که اسمش باستره. یه همستر کوچولو داشتم که از خونه بیرون رفت و فرار کرد. من برای سنم کوچیکم. سرگرمی‌های من شنا، بولینگ و مطالعه است. من یه آزمایشگاه کوچیک، یه کلکسیونِ سکه و یه کلکسیونِ ماهی‌های استوایی دارم. در حال حاضر سه نوع از اونا رو دارم. خوب فکر می‌کنم که خیلی حرف زدم. خداحافظ

۴. بعضی وقت‌ها بهت فکر می‌کنم، حتی وقتی دعا نمی‌کنم.

۵.شرط می‌بندم که برای تو خیلی سخته که به همۀ آدم‌ها در همه جای دنیا عشق داشته باشی؛ خانوادۀ ما فقط از ۴ نفر تشکیل شده و من هیچ وقت نمی‌تونم این کارو بکنم.

۶. اگر روز یکشنبه توی کلیسا رو نگاه کنی، بهت کفشای نوام رو نشون می‌دم.

۷. من داستان چانوکا رو از همۀ داستان‌های دیگه بیشتر دوست دارم. تو واقعاً داستانای قشنگی سر هم کردی.

۸. خداجون! از بین تمام آدم‌هایی که برات کار می‌کنند، من نوح و داود رو بیشتر دوست دارم.

۹. دلم می‌خواد نهصد سال زندگی کنم، مثل شیث که توی کتاب مقدس درباره‌اش نوشته شده.

۱۰. دوستت دارم. حالت خوبه؟ من خوبم، مادرم پنج دختر و یک پسر داره، من هم یکی از اونا هستم.

۱۱. از زمانی که راجع به تو شنیدم ،دیگه احساس تنهایی نمی‌کنم.

۱۲. ما خوندیم که توماس ادیسون روشنایی رو اختراع کرد، اما توی مدرسۀ دینی می‌گن که تو این کار رو کردی. پس شرط می‌بندم که ادیسون فکر تو رو دزدیده.

۱۳. اگر تو نمی‌گذاشتی که دایناسورها منقرض شوند، ما دیگر کشوری نداشتیم. تو کار درستی کردی.

۱۴. خدای عزیزم! این یک شعر است:

دوستت دارم؛ زیراکه به من داده‌ای هر آنچه برای زندگی به آن نیازمندم، اما آرزو دارم به من بگویی که چرا مرا چنان آفریدی که باید بمیرم؟

۱۵. معرکه است که تو همیشه ستاره‌ها رو در جای درستشون قرار می‌دی.

۱۶. آدمای بد به نوح می‌خندیدند و می‌گفتند که تو احمقی که در زمین خشک کشتی می‌سازی، اما او خیلی باهوش بود؛ چون شیفتۀ تو بود. این همان کاری است که من می‌خواهم بکنم.

۱۷. فکر نمی‌کنم که هیچ کس می‌تونست بهتر از تو خدایی کنه. فقط خواستم که تو اینو بدونی، اما من این حرفو به این خاطر نمی‌زنم که تو خدا هستی.

۱۸. من فکر نمی‌کردم که نارنجی و ارغوانی بهم بیاد، تا وقتی که غروب خورشیدی رو که روز سه شنبه ساخته بودی، دیدم. دمت گرم.

۱۹. من بهترین کاری رو که از دستم برمی‌اد، انجام می‌دم.

۲۰. خدای عزیز! توی كلاسای دینی یكشنبه‌ها به ما گفتن كه تو چیكار می‌كنی. كی جای تو كار می‌كنه، وقتی تو می‌ری مرخصی؟

۲۱. خدای عزیز! می‌خوام تو جشن هالوین لباس شیطون بپوشم؛ از نظر تو اشكالی نداره؟

۲۲. خدای عزیز! آیا تو واقعاً نامرئی هستی، یا این فقط یك شوخی است؟

۲۳. خدای عزیز! چرا به جای اینكه بذاری مردم بمیرن و مجبور بشی كه آدمای تازۀ دیگه‌ای بسازی، همین آدمایی رو كه وجود دارن، نیگه نمی‌داری؟

۲۴. خدای عزیز! آیا تو خدای حیوونا هستی، یا خدای اونا یكی دیگه است؟

۲۵.خدای عزیز! اگه واقعاً منظورت اینه كه باید با دیگران همون كاری رو كرد كه اونا با تو می‌كنن؛ پس من باید حساب برادرم رو برسم!

۲۶. خدای عزیز! من امریكایی هستم، تو چطور؟

۲۷. خدای عزیز! به خاطر برادر كوچیكم متشكرم، ولی من دعا كرده بودم كه یه توله سگ داشته باشم!

۲۸. برادر من راجع به تولد بچه‌ها باهام حرف زده، ولی به نظرم جور درنمی‌آد!

۲۹. خدا جون! این خط‌ها رو کی دور کشورها کشیده؟

۳۰. ای خدای بزرگ! اگه برام چراغ جادوی علاء الدین رو بفرستی، حاضرم هر چیزی رو که دارم، به تو ببخشم … البته به‌جز پول‌هام و شطرنجم.

۳۱. خدای بزرگ! آرزو می‌کنم وقتی که بزرگ شدم، درست شبیه بابام بشم، فقط نه به اون پشمالوئی.

۳۲. توی تعطیلات ما اونقدر بارون اومد که پدرم قاطی کرد و یک چیزائی در مورد تو گفت که مردم نباید بگن. یک وقت اذیتش نکنی ها!

۳۳. خدای عزیز! تو چطور تونستی كه بدونی خدا هستی؟

۳۴. خدای عزیز! من فكر می‌كنم تو باید واقعاً باهوش باشی كه مذهب را اختراع كردی. با این كار باعث شدی كه همۀ مردم به تو احترام بگذارند و مدام اسم تو را به زبان بیاورند. من هم می‌خواهم معروف بشوم.

۳۵. تو چرا به مسیح اینقدر سختی دادی؟ پدرم هم به من سخت می‌گیرد؛ پس من می‌دانم كه او چه كشیده! فكر نمی‌كنی شاید بهتر باشد هر دوی شما كمتر سخت‌گیری كنید؟

۳۶. تو چه كسی را عبادت می‌كنی؟ اگر عبادت نمی‌كنی، فكر می‌كنی بتوانی به من اجازه بدهی از انجام این كار خلاص بشوم؟!

عطار نیشابوری

زمین، در جَنبِ این نُه چرخِ مینا
چو خشخاشی بُوَد بر روی دریا

ببین تا تو از این خشخاش چندی؟
سزد گر بر بروت خود بخندی

(اسرارنامه، به تصحیح دکتر شفیعی کدکنی، ص 164)

وقتی شما به درخت‌ها٬ به ابرها٬ به چهره‌ی همسر و فرزند یا همسایه‌ی خود نگاه می‌کنید، در صورتی نگاهتان می‌تواند روشن باشد که از متن سکوت نشأت گرفته باشد. شما هنگامی می‌توانید گوش کنید که نجواها و شلوغی‌های درون خود را در جریانِ شنیدن وارد نکرده باشید. اگر موقع گوش دادن، با خودتان نجوا کنید٬ اگر چیزی را که گفته می‌شود، با دانسته‌های قبلی خود مقایسه کنید٬ در حال گوش کردن به معنای واقعی نیستید. هنگامی که با چشم چیزی را مشاهده می‌کنید و انواع پیش‌داوری‌ها و دانش‌های شما وارد دیدتان بشود و مداخله کند٬ واقعاً در حال مشاهده نیستید. پس شما هنگامی می‌توانید واقعاً مشاهده و گوش کنید که مشاهده و گوش کردنتان از متن سکوت باشد.

کریشنامورتی / فراسوی خشونت